Pomarańcze

Bakalie.com

Historia i występowanie

Ojczyzną owoców cytrusowych, w tym pomarańczy, jest Daleki Wschód: Chiny, Indie, Cejlon i być może tereny dzisiejszego Wietnamu. Cytrusy uprawiano tam od co najmniej czterech tysięcy lat. Dzikie pomarańcze w Indiach i w Chinach były jedzone już siedem tysięcy lat temu. To również Chińczycy prawdopodobnie jako pierwsi zaczęli tworzyć sady pomarańczowe, a szlachetnie urodzeni właściciele sadów konkurowali o miano najlepszego sadownika, którego owoce były najsłodsze, a ich kształt najbardziej doskonały. Na Bliski Wschód, do Syrii, Libanu, Egiptu czy Palestyny cytrusy dotarły prawdopodobnie dzięki arabskim kupcom w X lub XI wieku. Pierwsze sady pomarańczowe w tamtym rejonie, własność rzymskich osadników, pojawiły się w północnej Afryce, od Libii po Maroko.

Pomarańcze w Europie

Pierwsze owoce pomarańczy dotarły do Europy za czasów Cesarstwa Rzymskiego, w I wieku nasiej ery. Na dobre zagościły w Europie dopiero w XI wieku. Dzięki kontaktom kupców perskich i włoskich cytrusy te dotarły do Włoch oraz do podbitej przez Arabów Hiszpanii i na Sycylię. Pierwsze plantacje pomarańczy powstały w Hiszpanii pod koniec XVIII wieku, a pod koniec XIX wieku we Włoszech.

Jednakże pomarańcze z tamtego okresu nie były tymi słodkimi owocami, które znamy dzisiaj. Perskie pomarańcze miały gorzki smak i były używane głównie jako lekarstwa. Słodkie pomarańcze nie występowały dziko, były odmianą wyhodowaną przez człowieka, prawdopodobnie w południowych Chinach i północno-wschodnich Indiach. Do Europy dotarły dopiero w XVI wieku dzięki Portugalczykom, po odkryciu drogi do Indii.

W językach narodów z okolic Morza Śródziemnego, słodkie pomarańcze wciąż uznawane są za odmianę portugalską. Gdy słodkie pomarańcze dotarły do Europy jadano je nie tylko na surowo, ale zaczęto ich używać do produkcji likierów, przetworów oraz jako esencję perfum. W okresie Renesansu drzewka pomarańczowe sadzono również jako drzewa ozdobne w rezydencjach, a zamożni Europejczycy zakładali oranżerie, aby móc w nich uprawiać drzewka pomarańczowe.

Ponieważ owoce cytrusowe są bogatym źródłem witaminy C, która chroni przed szkorbutem portugalscy, hiszpańscy, arabscy i holenderscy żeglarze sadzili je wzdłuż szlaków handlowych, aby mieć do nich łatwy dostęp w trakcie długotrwałych podróży. Dzięki wyprawie Krzysztofa Kolumba w 1493 gorzkie pomarańcze dotarły na Haiti i na Karaiby, a w 1513 hiszpański odkrywca Juan Ponce de León zasadził je na Florydzie. Do Kalifornii zaś dotarły w XVIII wieku dzięki franciszkanom. Do Ameryki Północnej i Meksyku słodkie pomarańcze dotarły w połowie XVI wieku. Stamtąd dzięki do Luizjany zawieźli je Francuzi. W kolejnych latach rozprzestrzeniły się na obszarze dzisiejszych Stanów Zjednoczonych, około 1700 r dotarły do Arizony, a w 1769 do San Diego. W 1872 r. na Florydzie powstały ogromne gaje pomarańczowe, w których słodka pomarańczę szczepiono na tradycyjnej gorzkiej.

Pomarańcze w Polsce

Do Polski pomarańcze dotarły również w XVI wieku. Rozprzestrzenili je Jezuici, którzy dzięki nim zyskiwali przychylność dobrodziejów zakonu. W XVI i XVII wiekuw naszym kraju pomarańcze sprzedawano  na sztuki oraz w postaci smażonych w cukrze skórek pomarańczowych. W roku 1652 odbyła się ślubna uczta Feliksa Potockiego i córki Jerzego Lubomirskiego, Krystyny. Na uroczystości tej podano gościom między innymi 500 sztuk pomarańczy i 3000 cytryn. Do potraw zużyto 6 garnców soku z cytrusów.

W Wilanowie za czasów Jana Sobieskiego powstała pierwsza pomarańczarnia. Mieściła się ona na południe od Pałacu (obok istniejącej do dziś figarni), ale nie przetrwała do dziś. Oranżerię, którą możemy nadal w Wilanowie oglądać, zbudowano 1749 roku w innej części ogrodu – na północ od Pałacu.

Uprawa

Pomarańcze uprawiane są głównie w krajach tropikalnych. Największymi producentami pomarańczy na świecie są Stany Zjednoczone, Brazylia, Indie i Chiny, a w Europie Włochy i Hiszpania. Dzięki temu, że pomarańcze rosną na oby półkulach – północnej i południowej są dostępne przez cały rok. W krajach położonych  na północ od równika, np. w Stanach Zjednoczonych czy Hiszpanii, pomarańcze kwitną na wiosnę, a owoce dojrzewają zimą. Z kolei pomarańcze z krajów z półkuli południowej takich jak Brazylia czy Australia trafiają do nas w lecie. W Polsce nie ma warunków do uprawiania pomarańczy w sadach i ogrodach. Można je jednak hodować w doniczkach w domu, w szklarni, w oranżerii lub ogrodzie zimowym.

Uprawa pomarańczy w sadzie lub ogrodzie

Drzewa pomarańczowe potrzebują dużo słońca, zwłaszcza w okresie wegetacji. Należy zatem unikać ich sadzenia w miejscach zacienionych lub w inny sposób osłoniętych od promieni słonecznych. Najlepiej jest, jeśli pomarańcza ma dziennie 7 – 8 godzin światła słonecznego. Ponieważ pochodzi z krajów tropikalnych najlepiej rośnie w temperaturze 20 – 35 stopni Celsjusza. Kilkuletnie zdrowe drzewa mogą przetrwać kilkugodzinne niskie temperatury, ale młode drzewka może zabić, nawet  niewielki przymrozek. Drzewka pomarańczowe lubią wilgoć, ale należy je podlewać w umiarkowany sposób. Jednak zbyt częste i obfite podlewanie może spowodować, że nie będzie ono owocować, a nawet przestać rosnąć. Jedno drzewo pomarańczowe może dawać rocznie nawet do tysiąca owoców. Może też dawać dobre zbiory przez 50-80 lat.

Uprawa pomarańczy w szklarni lub oranżerii

Uprawiając pomarańcze w szklarniach, oranżeriach lub ogrodach zimowych należy zapewnić roślinom w okresie wegetacji temperaturę pomiędzy 20° a 35°C oraz zwiększoną wilgotność powietrza. Nie należy jednak przesadzać z temperaturą i latem gdy jest dużo słońca należy wietrzyć pomieszczenia gdzie znajdują się drzewka pomarańczowe, aby nie doprowadzić do przegrzania. Latem można też wystawić donice z oranżerii na dwór.  W gorące dni niezbędne jest częste podlewanie drzewek, gdyż woda z gleby szybko odparowuje. Zimą pomarańcze nie potrzebują aż tak wysokich temperatur, wystarczy im temperatura od 5°C do 15°C.

Ponieważ pomarańcze dojrzewają zimą również o tej porze roku powinny mieć dużo światła. Jeśli nie możemy liczyć na co najmniej 6 godzin w pełnym słońcu, o co trudno w naszym klimacie, konieczne jest ich doświetlanie.

Gleba dla pomarańczy powinna być lekka spulchniona i nie zatrzymywać wody. Powinna też być próchniczna i lekko kwaśna (o odczynie od 5 do 6,5 pH), a także przepuszczalna. Pomarańczom podobnie jak innym owocom cytrusowym co kilka lat należy przycinać pędy o mniej więcej jedną trzecią długości. Dzięki temu będą miały ładniejszy pokrój i będą lepiej rosły oraz obficiej owocowały.

Uprawa pomarańczy w doniczkach

Pomarańcze możemy też uprawiać w doniczkach na parapetach i balkonach naszych domów. Nadają się do tego odmiany karłowate, które nie osiągają zbyt dużych rozmiarów. Zwykle odmiany te szybko rosną i szybko zaczynają kwitnienie. Jednak ich owoce nie osiągają rozmiarów takich jak pomarańcze ze sklepów.

Doniczkę z drzewkiem pomarańczy należy postawić w dobrze nasłonecznionym miejscu, np. na parapecie południowego lub zachodniego okna. Latem  możemy wynieść je na zewnątrz na słońce. Nie należy jednak ciągle ich przenosić z mieszkania na zewnątrz  np. wynosić na dzień a wnosić wieczorem. Nie powinno się też często obracać, przesuwać i przestawiać naszego drzewka. Pomarańcza z trudem przyzwyczaja się do nowego kąta padania promieni słonecznych co może doprowadzić do żółknięcia liści lub przyhamowanie wzrostu rośliny. Młode rośliny należy co roku przesadzać do doniczki większej o 2 – 3 cm. Starsze drzewka przesadzamy co kilka lat. Doniczka z pomarańczą nie powinna stać  w kuchni. Ciągle obecna w niej opary ze smażenia, gotowania i ulatniający gaz szkodzą pomarańczom. Pomarańcze należy podlewać umiarkowanie, ziemia w doniczce powinna być wilgotna. Żeby nie przesadzić z podlewaniem należy robić to tylko wtedy gdy ziemia jest sucha, jednak w lecie podlewamy rośliny nawet codziennie. W okresie letnim od marca do października raz w tygodniu należy stosować nawozy, najlepiej specjalistyczne dla roślin cytrusowych.

Podobnie jak w przypadku pomarańczy uprawianych w oranżeriach powinniśmy wybrać glebę próchniczą, lekko kwaśną i przepuszczalną. Gleba nie może zatrzymywać wody gdyż mogło by to powodować gnicie korzeni roślin. Najlepiej użyć specjalnego rodzaju gleby. W sklepie ogrodniczym możemy bez problemu kupić ziemię specjalnie przeznaczoną do uprawy cytrusów. Pomarańcze w doniczkach również co jakiś czas przycinamy.

W okresie zimowym, od października do kwietnia pomarańcze są w stanie spoczynku. Należy im wtedy zapewnić niższa temperaturę, mniej podlewać i nawozić.

 

Produkty z Pomarańczy

W kuchni można użyć zarówno skórkę z pomarańczy jak jej miąższ. Owoce mogą być spożywane na surowo, doskonale nadają się jako składnik soków, galaretek, marmolad, konfitur. Produkty z pomarańczą wpływają korzystnie na nasz metabolizm, przyspieszając proces przemiany materii, zapobiega nadmiernym wzdęciom. Dodatkowo, dzięki obecności witaminy C odgrywają pozytywną rolę w funkcjonowaniu układu odpornościowego.  Napar z pomarańczy stosowany jest w trakcie bólów głowy, redukuje stany podgorączkowe.Pomarańcza to również doskonały składnik sałatek, surówek.

Na rynku dostępne są również herbaty z dodatkiem tego owocu.

Szerokim uznaniem cieszą się pomarańcze gorzkie ze względu na swój cudowny aromat. Używane są między innymi do produkcji Curacao- dobrze znany wszystkim niebieski składnik drinków. Pozyskiwany jest również olejek pomarańczowy. Posiada właściwości przeciwdrobnoustrojowe. Stosować go można w chorobach jamy ustnej i dróg oddechowych. Łagodzi również nerwobóle, relaksuje nadmiernie napięte mięśnie. Dodany do kąpieli działa relaksująco i odprężająco. Wykorzystywany jest w przemyśle kosmetycznym do wyrobu perfum, a także stanowi bazę do likierów. 

Skórka pomarańczowa – dodatek do ciast i deserów

Skórka pomarańczowa zawiera w swoim składzie olejki eteryczne, flawonoidy, kumaryny, triterpeny, witaminę C, pektyny oraz karoten. Zawartość tych substancji powoduje, że jest wykorzystywana nie tylko w medycynie i kosmetyce. Kandyzowaną skórkę pomarańczową jest stosuje się w również w przemyśle spożywczym i w kuchni. Bez niej trudno było by sobie wyobrazić pączki, makowce czy serniki.

Skórka kandyzowana

Kandyzowane owoce przygotowuje się z owoców świeżych lub mrożonych. Przemysłowe kandyzowanie skórki pomarańczowej polega na jej utrwaleniu w wyniku nasycenia jej cukrem w ilości do 70%. Skórka zostaje kilkakrotnie zanurzona w syropie z sacharozy i glukozy, sacharozy z dodatkiem syropu ziemniaczanego lub syropie glukozowo – fruktozowym o wzrastającym stężeniu i odpowiedniej temperaturze. Niekiedy dodaje się też do syropu kwasy spożywcze np. kwas sorbowy, jako środek konserwujący. Kandyzowanie rozpoczyna się zawsze od użycia roztworu o niższym stężeniu, zastosowanie od początku wysokich stężeń może spowodować, że we wnę­trzu owoców wykrystalizuje cukier. Po nasyceniu  skórki cukrem jest ona poddawana procesowi suszenia.

Kandyzowaną skórkę pomarańczową możemy przygotować również sami w domu. Jest ona wtedy zdrowsza, nie zawiera syropu glukozowo – fruktozowego, ani konserwantów. Są dwa sposoby kandyzowania skórki pomarańczowej. Pierwsza metoda polega na kilkakrotnym smażeniu skórki w syropach o coraz większej zawartości cukru. Druga na namaczaniu owoców w roztworach soli kuchennej przez kilka tygodni, a następnie gotowaniu w wodzie do całkowitego pozbycia się soli. Później skórkę pomarańczową moczy się w syropie cukrowym przez kilka dni, a następnie zostawia do naturalnego wysuszenia.

Kandyzowana skórka pomarańczowa stosowana jest głównie do wypieków, ale możną ją również używać przygotowując sałatki, sosy, czy jako dodatek do mięsa.

Autor: Redakcja Bakalie.com