Ponad 70% kawy produkowanej na świecie to arabika. Jest to gatunek wymagający cierpliwej i starannej pielęgnacji. Uprawiana jest w pasie równikowym – od Ameryki Południowej, przez Afrykę, aż po południową Azję i Indonezję. Arabika wyróżnia się łagodnym smakiem i wyjątkowym aromatem, cenionym przez miłośników kawy na całym świecie.
Pochodzenie arabiki
Kawa arabika (Coffea arabica) została opisana w 1753 roku w dziele Species Plantarum przez szwedzkiego botanika Karola Linneusza, twórcę podstaw systemu klasyfikacji roślin. Nazwa gatunku wiąże się z Półwyspem Arabskim, gdzie Linneusz po raz pierwszy zetknął się z tą rośliną. Jest to najwcześniej poznany i uprawiany gatunek drzewa kawowego. Choć jego naturalne pochodzenie to Afryka Zachodnia, rośnie dziko w okolicach Wielkich Jezior Afrykańskich, a za ojczyznę kawy uważa się Etiopię.
Przypuszcza się, że słowo „kawa” pochodzi od etiopskiego miasta Kaffa. Inne źródła wskazują arabskie „gahwah” lub tureckie „kahweh”, oznaczające „usuwający zmęczenie” lub „dający siłę”. Etiopska legenda opowiada o pasterzu, który zauważył, że jego kozy są niezwykle pobudzone po zjedzeniu owoców kawowca. Zebrane owoce trafiły do klasztoru, gdzie mnich Chadely uprażył je w ogniu, uwalniając charakterystyczny aromat kawy.
Jak rośnie arabika
Kawowiec jest zimozielonym drzewem, które w stanie dzikim dorasta do 10 metrów. Na plantacjach przycina się je do 1,5–2 metrów, aby ułatwić zbiory, dzięki czemu bardziej przypomina krzew. Roślina ma duże, błyszczące liście i białe, pachnące kwiaty podobne do jaśminu. Owocem są czerwone jagody, dojrzewające przez 9 miesięcy. W miąższu znajdują się dwa ziarna okryte twardą łuską, zwaną pergaminem, a pod nią cienka osłonka określana jako srebrna skórka. Wyłuskane ziarna arabiki są lekko podłużne, zielonkawe, a po paleniu nabierają niepowtarzalnego smaku i aromatu.
Arabika najlepiej rośnie w klimacie równikowym, na terenach górzystych i wyżynnych (800–2000 m n.p.m.), gdzie kwitnie i owocuje przez cały rok. Znawcy kawy twierdzą, że im wyżej rośnie roślina, tym pełniejszy jest jej aromat.
Czym różni się arabika od innych gatunków
Arabika jest łagodniejsza od innych gatunków kawy, zawiera jedynie 1–1,5% kofeiny. Charakteryzuje się delikatnym, aromatycznym smakiem, czasami z nutą czekolady lub przypraw korzennych. Jest lekko kwaskowa, a jej gorycz jest subtelna.
Jako jedyna wśród popularnych gatunków jest rośliną poliploidalną – w jądrze komórki ma 44 chromosomy zamiast 22. Daje to wyjątkowy smak i aromat, ale sprawia, że uprawa arabiki jest trudniejsza i bardziej podatna na choroby oraz wahania temperatury. To również wpływa na wyższą cenę kawy.
Najpopularniejsze odmiany arabiki
Na świecie uprawia się ponad 20 odmian arabiki. Do najbardziej cenionych należą:
- Jamajka Blue Mountain – luksusowa odmiana o subtelnym, owocowym aromacie, bez goryczki i z delikatną kwaskowością.
- Tarazzu (Kostaryka) – mocniejsza, lecz delikatna, z orzeźwiającym, orzechowym smakiem.
- Excelso (Kolumbia) – aromatyczna, jedwabista i doskonale zrównoważona w smaku.
- Etiopia Djimah – dzika odmiana o bogatym, winno-owocowym smaku.
- Nikaragua Superior – średnio mocna, łagodnie kwaskowa, z koniakowym akcentem, idealna do espresso.
Na smak kawy wpływa nie tylko gatunek i odmiana, ale także sposób zbioru, palenia i przechowywania. Najlepsza jest kawa ręcznie zbierana i świeżo palona.
Arabika w sklepach
Większość kaw dostępnych w sklepach to mieszanki arabiki z robustą, co wynika z wyższej ceny arabiki. Dotyczy to kaw ziarnistych, mielonych i rozpuszczalnych. Alternatywą są lokalne palarnie, oferujące świeżo paloną kawę z pełną informacją o gatunkach użytych do produkcji.
Autor: Redakcja Bakalie.com
