Czarnuszka, znana pod łacińską nazwą Nigella sativa, należy do rodziny jaskrowatych. Roślina była ceniona już w starożytności. Pochodzi prawdopodobnie z Afryki Północnej, ale znana była również w Iraku i Turcji; niektórzy badacze wskazują także Azję jako miejsce jej pochodzenia. Nazywana „złotem faraonów”, miała wszechstronne zastosowanie – zarówno w lecznictwie, jak i w pielęgnacji skóry.
Starożytne źródła podają, że czarnuszka była stosowana na problemy trawienne, bóle żołądka i wątroby oraz schorzenia skórne. Królowa Egiptu, Kleopatra, wykorzystywała nasiona w celach kosmetycznych, a w Egipcie stosowano je także podczas przeziębień, bólów gardła, stanów zapalnych czy bólów głowy. W grobowcu Tutenchamona znaleziono buteleczkę z olejkiem z czarnuszki. Według tradycji Mahomet miał powiedzieć, że roślina ta „leczy wszystko za wyjątkiem śmierci”. Również Hipokrates polecał ją na problemy trawienne, a Pliniusz Starszy w I wieku p.n.e. opisał jej zastosowanie w leczeniu ukąszeń węży, ukłuć skorpiona, stanów zapalnych i wysypki.
Co kryje w sobie czarnuszka?
W medycynie ajurwedyjskiej czarnuszka stosowana jest zarówno w profilaktyce niestrawności, jak i po porodzie – by wzmóc skurcze macicy oraz przyspieszyć laktację. Ze względu na działanie stymulujące skurcze macicy, ciąża jest jedynym przeciwwskazaniem do stosowania tej rośliny. W tradycyjnej medycynie chińskiej olej z czarnuszki porównywany jest do naturalnego antybiotyku.
Nasiona czarnuszki stosuje się również jako przyprawę – np. do jagnięciny, chleba, a także w mieszance „Garam Masala” lub jako zamiennik pieprzu. Olej z nasion jest szczególnie cenny – bogaty w kwasy Omega-3 i Omega-6, białko, olejek eteryczny, żelazo i wiele pierwiastków śladowych.
Czarnuszka dzięki właściwościom przeciwbakteryjnym i kojącym jest zalecana przy chorobach układu oddechowego, w tym astmie i alergiach. Wspomaga trawienie i detoksykację jelit, a także zwalcza pasożyty. Zawiera witaminy: A, B1, B2, B3, B6, F, oraz minerały takie jak selen, cynk, wapń, magnez, żelazo, sód i potas. Jest źródłem cennych białek, kwasów tłuszczowych i ponad 100 substancji biologicznie aktywnych. Kliniczne badania potwierdziły m.in. przeciwhistaminowe działanie olejku z czarnuszki. Wśród składników aktywnych warto wymienić Prostaglandynę E1, która wspiera układ nerwowy i immunologiczny.
Badania farmakologiczne przeprowadzone w latach 1992–2002 wykazały szerokie zastosowanie olejku z czarnuszki, m.in.:
- działanie przeciwzapalne, przeciwwirusowe, przeciwpasożytnicze i przeciwbólowe,
- stymulację układu trawiennego, działanie przeciwgorączkowe i napotne,
- działanie antyspazmatyczne,
- korzystny wpływ na ciśnienie krwi i leczenie cukrzycy typu 1,
- ochronę przed nowotworami,
- wsparcie w leczeniu astmy oskrzelowej, szczególnie u dzieci.
Zastosowanie czarnuszki w kosmetyce
Olej z czarnuszki, bogaty w witaminę E i antyoksydanty, opóźnia efekty starzenia, można stosować go na skórę, włosy i paznokcie, a także na rozstępy. Napary z nasion mogą zastąpić tonik do twarzy. Olejek działa także przeciwłupieżowo, łagodzi objawy trądziku i atopowego zapalenia skóry. Nasiona wykorzystuje się w kuchni, np. w pieczywie lub mięsach.
Wysokie dawki melantyny zawartej w czarnuszce mogą być szkodliwe, dlatego należy stosować ją z umiarem. Nasiona mogą działać odstraszająco na niektóre owady, w tym mole.
Praktyczne zastosowanie w domu
- Na ból gardła: zagotować 1–2 łyżki nasion w 1,5–2 l wody przez 15 minut, pić ciepły wywar, ewentualnie dosłodzić miodem.
- W kuchni: posypać chleb lub bułki, dodać do ciasta, przygotować nalewkę przeciw grzybicy.
- Do pielęgnacji: napar jako tonik, olejek na skórę, włosy i paznokcie.
Czarnuszka to prawdziwy „domowy skarb” – wspiera zdrowie, pomaga w pielęgnacji i nadaje wyjątkowy smak potrawom.
Autor: Redakcja Bakalie.com
