Śląsk jest jednym z nielicznych regionów Polski, w których tradycje kulinarne są tak silnie zakorzenione i do dziś żywe w codziennym życiu mieszkańców. Kuchnia śląska ukształtowała się pod wpływem wielu kultur – słowiańskiej, niemieckiej, czeskiej oraz austriackiej – tworząc wyjątkową i rozpoznawalną mozaikę smaków.
Jak kształtowała się tradycja kuchni śląskiej?
Korzenie śląskich potraw sięgają wiejskich gospodarstw. Podstawą wyżywienia były produkty pochodzące z własnej uprawy i hodowli. Chłopi byli w dużej mierze samowystarczalni – sami wytwarzali żywność potrzebną do utrzymania rodziny.
Dynamiczny rozwój górnictwa i przemysłu przyniósł jednak istotne zmiany. Wielu gospodarzy rozpoczęło pracę w kopalniach, natomiast ich żony zajmowały się domem, dziećmi, zwierzętami oraz uprawą roli. Jadłospis wciąż opierał się na prostych, sycących potrawach przygotowywanych z tego, co rosło w przydomowych ogródkach – ziemniaków, kapusty, fasolki szparagowej, ogórków oraz licznych ziół.
Wraz ze wzrostem poziomu życia i przejmowaniem miejskich wzorców, zmieniały się także nawyki żywieniowe. Na początku XX wieku ostatecznie ukształtowała się charakterystyczna kuchnia śląska, która w niezmienionej formie przetrwała do dziś.
Codzienne potrawy Ślązaków
Najważniejszym posiłkiem w śląskim domu od zawsze był obiad. Jego podstawę stanowiły zupy, takie jak wodzionka – prosta zupa z chleba i czosnku, żur, kartoflanka, grochowa, kapuśniak na żeberkach czy parzybroda z białej kapusty.
Drugie dania to przede wszystkim potrawy mięsne i ziemniaczane: karminadle (kotlety mielone), klopsy, żeberka z kapustą, bigos śląski, smażone krupnioki z cebulą, golonka z kapustą i grochem. Ziemniaki podawano w różnych postaciach – gotowane, odsmażane jako bratkartofle, z serem, śledziem lub w formie ciapkapusty, czyli ziemniaków wymieszanych z kiszoną kapustą.
Popularne były także buchty – kluski drożdżowe gotowane na parze, podawane z owocami, oraz ajntopf – jednogarnkowe danie z mięsa, ziemniaków i warzyw.
Niedzielne specjały
Niedzielny obiad miał szczególne znaczenie. Najczęściej podawano rosół doprawiony lubczykiem z domowymi nudlami, a następnie roladę wołową, kluski śląskie i modrą kapustę. Na stole pojawiał się również schab sztygarski, pieczeń huzarska czy czarne kluski z surowych i gotowanych ziemniaków.
Podwieczorek, zwany swacyną, nie mógł obyć się bez kawy lub herbaty oraz kołocza – drożdżowego ciasta z makiem, serem lub kruszonką. Na kolację serwowano szałot, hekele ze śledzi, krupnioki lub placki ziemniaczane z boczkiem.
Barbórka – święto górniczej tradycji
Dzień św. Barbary to jedno z najważniejszych świąt na Śląsku. Po oficjalnych uroczystościach górnicy spotykają się na tradycyjnych karczmach piwnych, które rozpoczynają się hymnem górniczym. W trakcie biesiady śpiewa się pieśni, wspomina miniony rok i raczy się regionalnymi potrawami – przede wszystkim golonką z kapustą, krupniokami i żymlokami, czyli kiszkami z bułką zamiast kaszy.
Potrawy świąteczne
Boże Narodzenie i Wielkanoc obchodzone są na Śląsku niezwykle uroczyście. W Wigilię królują makówki – deser z bułki, maku, miodu i bakalii, a także charakterystyczne zupy: moczka, siemieniotka oraz garusek z suszonych owoców i fasoli.
Nieodłącznym elementem wigilijnego stołu są śledzie przygotowywane na wiele sposobów – w occie, śmietanie, oleju czy jako brateringi. Podaje się również kapustę z grzybami, kaszę jaglaną na słodko, pieczone jabłka, kompot z suszu oraz liczne wypieki: strucle, pierniki i ciasteczka orzechowe.
W Boże Narodzenie na obiad serwuje się pieczoną gęś lub królika, a w tłusty czwartek do dziś smaży się chrust i kreple – pączki posypywane cukrem pudrem.
Podczas Świąt Wielkanocnych na stołach królują wędliny, świąteczne chleby zwane szczodrami oraz rolady, pieczenie i schab sztygarski. Na deser podaje się baby drożdżowe, wieńce wielkanocne i plecionki z bakaliami.
Autor: Redakcja Bakalie.com
